Jan z Buska (zm. 1381), notariusz, sekretarz, podkanclerzy królewski. Był synem nie znanego bliżej Dobromira, posiadał wykształcenie prawnicze (iurisperitus), uzyskane prawdopodobnie w Padwie, podobnie jak wielu innych współczesnych, m. in. syn Pakosławica, Jan Rzeszowski, pochodzący z tych samych kół bliskich dworu. J. pojawia się w źródłach ok. r. 1346 jako pisarz kancelarii królewskiej, od r. 1356 zwany królewskim notariuszem, wkrótce protonotariuszem (przechowało się sporo dokumentów pisanych jego ręką); posiadał wtedy probostwo małogojskie, nosił też tytuł kanclerza gnieźnieńskiego. W r. 1360 był J. sekretarzem królewskim i podkanclerzym (Dąbrowski) i jako taki pojechał w t. r. do Awinionu na długoletnią misję, w poselstwie Jana Jury kasztelana krakowskiego. Wśród suplik, jakie to poselstwo przedkładało papieżowi Innocentemu VI, znalazła się prośba króla Kazimierza Wielkiego o nadanie J-owi kanonikatu w katedrze krakowskiej; to mu zostało przyznane wraz z potwierdzeniem kanonii kościoła Św. Jerzego na zamku krakowskim i kanonii gnieźnieńskiej. J. pełnił w poselstwie m. in. funkcję tłumacza i kasztelan Jan popierał go: wniósł ze swej strony suplikę o zapewnienie J-owi najbliższego wolnego stanowiska wśród kanoników kapituły krakowskiej. Najprawdopodobniej J. wyjechał na krótko do kraju wraz z powracającym poselstwem, ale w Awinionie znajdował się już z powrotem przed końcem 1361 r. i pozostał tam przez kilka lat, jako stały «ambasador» króla polskiego. Na terenie Awinionu nie zaniedbywał J. własnych spraw: 31 XII 1361 r. papież wyraził swą zgodę na objęcie przez J-a dwu dobrze uposażonych kanonii, poznańskiej i włocławskiej, których dotychczasowi posiadacze właśnie zmarli na terenie Kurii. Po zmianie papieża złożył J. własną suplikę do Urbana V, w której przypomniał, iż za zgodą jego poprzednika oczekuje na stanowisko w kapitule krakowskiej. W r. 1363 spotkał się J. w Awinionie ze specjalnym poselstwem polskim Jana Pakosławica, wysłanym głównie dla załatwienia sprawy założenia uniwersytetu w Krakowie. Wtedy zetknął się J. z przybyłym z poselstwem Henrykiem Cropelin, notariuszem kancelarii polskiej, przyjacielem Janka z Czarnkowa. Król nie był zadowolony z działalności J-a w Kurii – oskarżono J-a przed nim i przed kanclerzem, że zaniedbuje interesy królewskie; co prawda opóźniało się uzyskanie zgody papieskiej na założenie uniwersytetu, a zagrażało ze strony Karola IV usiłowanie oderwania biskupstwa wrocławskiego od diecezji gnieźnieńskiej. W tych warunkach J. spowodował list Urbana V w swej obronie, pisany do Kazimierza Wielkiego 7 III 1364 r., a ponadto prosił papieża o przyspieszenie wysłania do Polski pism w sprawie jego prebend. Na podkanclerstwie nie zdołał się J. utrzymać: równocześnie z napływającymi na niego donosami zachodziły w polityce króla Kazimierza zmiany, którymi kierował bezpośredni zwierzchnik J-a, kanclerz Janusz Suchywilk, zmierzające do zapewnienia tronu po Kazimierzu, jego wnukowi, ks. Kazimierzowi szczecińskiemu. W oparciu o tę koniunkturę donosy na J-a, inspirowane z kręgu przyjaciół Janka z Czarnkowa (Dąbrowski, Kętrzyński), posiadającego warunki sprzyjające polityce pomorskiej, sprawiły, że król zawiesił J-a na Urzędzie podkanclerskim (1364). Jeszcze w styczniu 1366 r. J. używał na terenie Kurii tytułu wicekanclerza i próbował bezskutecznie oprzeć się o możnego protektora w Polsce, podskarbiego Dymitra z Goraja; król odebrał J-owi w t. r. podkanclerstwo i obdarzył nim Janka z Czarnkowa. W tym czasie natomiast otrzymał J. zapewne jedno z oczekiwanych stanowisk w kapitule krakowskiej, archidiakona (że nim był, wiemy z Kroniki Janka), ponieważ wtedy poprzednik na archidiakonacie, Mikołaj z Kożuchowa, krewny prymasa został (1366) proboszczem gnieźnieńskim. Niebawem J. stracił także i archidiakonat krakowski na rzecz możnego Zawiszy z Kurozwęk, późniejszego kanclerza i biskupa krakowskiego, a wówczas polityka o wzrastającym znaczeniu, który z tytułem archidiakona występuje w źródłach od r. 1368. W l. 1368–70 J. pozostał w kapitule krakowskiej jako kanonik i działał w jej gronie. Raz jeszcze wydarzenia polityczne o szerszym znaczeniu otworzyły, zdawałoby się, przed J-em możliwości jakiejś kariery, a mianowicie kiedy po katastrofie Janka z Czarnkowa (1371) nadano jego archidiakonat gnieźnieński zrazu Mikołajowi Kurowskiemu, następnie J-owi. Ale trwało to krótko – w r. 1375 Janko odzyskał archidiakonat gnieźnieński. J. zmarł 5 XI 1381 r.

Boniecki; Korytkowski, Prałaci gnieźn., I; Łętowski, Katalog bpów krak., II; – Dąbrowski J., Ostatnie lata Ludwika Wielkiego, Kr. 1918; Kaczmarczyk Z., Monarchia Kazimierza Wielkiego, P. 1939–46 II 27–8, 324; Kętrzyński S., Do genezy kanclerstwa koronnego, „Kwart. Hist.” R. 42: 1928 (rec. Dąbrowski J., „Kwart. Hist.” R. 44: 1930); Maleczyński K., Zarys dyplomatyki polskiej wieków średnich, Wr. 1951; Morawski, Historia UJ, I; – Kod. katedry krak., I; Kod. Mpol., I; Mon. Pol. Hist., II 702, 936 (poprawka Z. Budkowej: J. zamiast Jan Ruszca); Mon. Pol. Vat., III (Analecta Vaticana 1202–1366).

 Red.